فەرشی بوکان؛ گیردراوە لە بنبەستی بێبەزەیی‌کان

بوکان، بە جوگرافیای جیاواز و میراتێک کە لەگەڵ تاری و پوودی فەرشە دەستبەفاوییەکان گرێدراوە، هەمیشە وەک یەکێک لە ستوونە سەرەکییەکانی ئابووری و هونەری ناوچەی ڕۆژاوای ئێران ناسراوە.

ئەم شارە، کە لە ساڵانی ڕابردوودا وەک «ناوەند بەرهەمهێنانی فەرشی کوالێتی بەرز لە باشووری ناوچەکە» و تەنانەت لە ئاستی ناوچەش ناسراوە، ئەمڕۆ ڕووبەڕووی دژایەتییەکی قووڵ بووەتەوە.

لە کاتێکدا توانای بەرهەمهێنان و کوالێتی بەرهەمەکانی بوکان لە ئاستی جیهاندا بێ ڕکابەرە، زنجیرەی بەرهەمهێنان لە کاتێکدا لە ماددە خاو تا گەڕانەوەی قازانج بۆ جیبی بافێنەر، ڕووبەڕووی کەلێنێکی قووڵ و مەترسیدار بووەتەوە کە دەتوانێت ئەم پیشەسازییە لە لێواری هەڵکەوتنەوە ببات.

ئەم ڕاپۆرتە دەچێتە سەر لێکۆڵینەوە لە ڕەهەندە جیاوازەکانی ئەم قەیرانە، لە گلەیی توندی بافێنەران لە کارگەکانەوە تا چالشە گەورەکانی هەناردەکردن لە ئاستی بەڕێوەبەرایەتیکردندا.

بۆ تێگەیشتن لە ڕەهەندە ئابوورییەکانی ئەم پیشەسازییە لە بوکان، سەرەتا دەبێت سەیری ئامار و ڕاپۆرتەکان بکەین؛ بە پێچەوانەی ئەو بیروبۆچوونە گشتییە کە ڕەنگە ئەم پیشەسازییە بچووک یان سنووردار ببینێت، ڕاستییەکە نیشانەی ئابوورییەکی گەورەیە کە لە خەمی کارکردنەوەدا دە떨ێت.

سەرۆکی یەکێتی قالیبافانی بوکان لە گفتوگۆکانی لەگەڵ خبرنگارەکەی ئێمەدا، باس لە توانای گەورەی ئەم شارە کرد.

مام-ساحی لەم بارەیەوە ڕایگەیاند: لە ئێستادا زیاتر لە ۲۰ هەزار کەس لە شاری بوکان بە کار لە بواری فەرشی دەستبەفاودا دەکەن، ئەم ژمارەیە تەنها ژمارەیەکی سادە نییە، بەڵکو نیشانەی تۆڕێکی زەبەلاحی کارگێڕییە کە هەزاران خێزان لە بارودۆخی بێکاری ڕزگار کردووە.

ئەو ئاماژەی بەوە کرد: بەپێی ئامارە فەرمییەکانی یەکێتی، ساڵانە زیاتر لە ۵۰ هەزار مەتر چوارگۆشەی فەرشی دەستبەفاوی کوالێتی بەرز لە جۆری «ئەفشار» و جۆرەکانی تری تابڵۆ فەرشە هونەرییەکان لەلایەن قالیبافانی بوکانییەوە بەرهەم دەهێنرێت.

سەرۆکی یەکێتی قالیبافانی بوکان بەردەوام بوو: ئەم جۆراوجۆرییەی بەرهەم، بوکان دەکاتە ناوەندی تەواوی خزمەتگوزارییەکان؛ بە جۆرێک کە هەموو قۆناغەکانی بەرهەمهێنان لە نەخشەسازی و چەلەکەکردنەوە تا ڕەفو و تەواوکردن، لەم شارە و لەلایەن شارەزایەکی دیارەوە ئەنجام دەدرێت.

مام-ساحی ئاماژەی بەوە کرد: هەر ئەم زنجیرە تەواوەی خزمەتگوزارییە، وایکردووە تەنانەت بەرهەمهێنەرانی شارەکانی تریش بۆ سوودوەرگرتن لە کارامەیی هونەری بوکان، ڕوو بکەنە ئەم شارەساتە.

لە ڕووی دابینکردنی بیمەوە، سەرۆکی یەکێتی ئاماژەی بەوە کرد: لە ئێستادا زیاتر لە دوو هەزار کەس لە قالیبافانی بوکانی لە ژێر پوشەی بیمەی دابینکردنی کۆمەڵایەتی (یەکێتی و ئ𝙙اری سەمت) دان و نزیکەی سێ هەزار کەسیش لە سوودەکانی بیمەی عەشایری بەخشراون.

ئەم ژمارانە نیشان دەدەن کە بوکان نەک هەر ناوەندێکی بەرهەمهێنان، بەڵکو ناوەندێکی ڕێکخراوە؛ بەڵام پرسیار سەرەکی ئەوەیە کە بۆچی ئەم ڕێکخراوەییەتە نەتوانیوە ڕووبەڕووی قەیرانەکانی ژیان ببێتەوە؟

لە کاتێکدا ئامارەکان باس لە مەزنایی پیشەسازییەکە دەکەن، بەڵام کاتێک دەچینە ناو دەنگدانەوەی کارگەکان و قسە لەگەڵ بەرهەمهێنەران دەکەین، چیرۆکێکی تەواو جیاواز دەبیستین.

دەنگی بەرهەمهێنەران، گێڕانەوەیەک لە «قەیرانی مانەوە» دەگەیەنێت.

یەکێک لە بەرهەمهێنەرە گەورەکانی فەرشی دەستبەفاوی بوکان، لە گفتوگۆیەکی ڕاشکاو و توند لەگەڵ خبرنگارەکەی ئێمەدا، بارودۆخەکە بە قەیرانێکی توند و مەترسیدار وەسف کرد.

حاجی وەلی جیهانی لە کاتی ئاماژەدان بە نەتوانینی بافێنەران لە دابینکردنی ماددە خاو، باس لە خولییەکی خراپی ئاڵۆزی کرد.

ئەو ئاماژەی بەوە کرد: نرخەکانی ماددە خاو (پشم و دەق) بەو شێوەیە بەرز بووەتەوە کە بافێنەران توانای کڕینی ڕاستەوخۆیان نییە و ناچارن لە ڕێگەی قەرزکردنی دەق لە نێوانگەرەکانەوە، بەرهەمەکەیان بەردەوام بکەن.

جیهانی ڕایگەیاند: ئەم فشارە داراییە، نەک تەنها زیان بە ژیانی خەڵک، بەڵکو زیان بە کوالێتی بەرهەمەکەش دەگەیەنێت.

ئەم بەرهەمهێنەرە بە گلەییەکی توند دەڵێت: «چونکە پارەمان نییە، ناچارین دەقێکی کەم کوالێتی بەکاربهێنین، هەر دەقێکی کەم کوالێتی دەبێتە فەرش و چیتر ئەو بەهایە و ناوی ئەو فەرشە بوکانیەی هەبووی، نییە.»

ئەم بەرهەمهێنەرەی فەرشی دەستبەفاوی ئاماژەی بەوە کرد: بەڵام ئازاربارکتر لە بابەتەکە، کێشەی مووچەیە؛ بافێنەرەکەمان کە ڕۆژانە هەشت بۆ دە ئەدە لە کار دەکات، لە کۆتایی مانگدا بڕە پارەیەک وەردەگرێت کە تەنانەت بە نرخەکانی ئەمڕۆ، ۱۰۰ دۆلاریش نابێت. ئەمە گوناهە!

ئەو لە ئاماژەدان بە تێچووی بەرزەکانی بەرهەمهێناندا، پێی وایە کە پشتگیرییە حکومییەکان زۆر کەمن و ئەگەر پشتگیری دارایی (نزیکەی ۳۵ ملیۆن تۆمان) بە ڕە方式 ڕاستەوخۆ بگات بە دەستی بافێنەر، دەتوانرێت ڕێگری لەم کەوتنە بکرێت.

ئەگەر گلەییەکانی بافێنەران وەک «قەیرانی ئاستی بەرهەمهێنان» ببینین، ئەوا چالشەکانی ئاستی بەڕێوەبەرایەتیکردن، باس لە قەیرانی ئاستی ئابووری دەکەن.

لە کاتێکدا فەرشی بوکان لە ڕووی کوالێتی و نەخشەوە هاوتا و ڕکابەر نییە، بەڵام ئەم هونەرە لە ڕێگەی گەیشتن بە بازاڕەکانی جیهانەوە ڕووبەڕووی دیوارێکی بەرز لە بەربەست بووەتەوە.

یەکێک لە گرنگترین خاڵە لاوازەکان بۆ پیشەسازی فەرش لە ناوچەکە، کێشەی هەناردەکردنە، سەرۆکی یەکێتی فەرشی دەستبەفاوی بوکان بە ئاماژەدان بەم بابەتە، پێی وایە کە سناڵەکانی هەناردەکردن، یەکێک لە سەرەکیترین هۆکارەکانی دروستبوونی قەیرانە.

ئەو ئاماژەی بەوە کرد: ئەم کۆبوونەوەی کاڵاکان لە کۆگا، جگە لە کەمکردنەوەی نەختینە لە خولی بەرهەمهێنان، وای کردووە فەرشە لە ناو کۆگا بە سەرمایەیەکی مردوو بێت، لە جیاتی ئەوەی ببێتە سەرچاوەی دابینکردنی ارز، دەبێتە بارێکی سەرشان لە کۆگا.

لە کاتێکدا ئامارەکان لە مەزنایی پیشەسازییەکە دەگەیەنن، بەڵام کاتێک دەچیتە ناو دەنگدانەوەی کارگەکان و قسە لەگەڵ بەرهەمهێنەران دەکەیت، ڕوایتێکی تەواو جیاواز دەبیستیت.

دەنگی بەرهەمهێنەران، گێڕانەوەیەک لە «قەیرانی مانەوە» دەگەیەنێت.

یەکێک لە بەرهەمهێنەرە گەورەکانی فەرشی دەستبەفاوی بوکان، لە گفتوگۆیەکی ڕاشکاو و توند لەگەڵ خبرنگارەکەی ئێمەدا، بارودۆخەکە بە قەیرانێکی توند و مەترسیدار وەسف کرد.

حاجی وەلی جیهانی لە کاتی ئاماژەدان بە نەتوانینی بافێنەران لە دابینکردنی ماددە خاو، باس لە خولییەکی خراپی ئاڵۆزی کرد.

ئەو ئاماژەی بەوە کرد: نرخەکانی ماددە خاو (پشم و دەق) بەو شێوەیە بەرز بووەتەوە کە بافێنەران توانای کڕینی ڕاستەوخۆیان نییە و ناچارن لە ڕێگەی قەرزکردنی دەق لە نێوانگەرەکانەوە، بەرهەمەکەیان بەردەوام بکەن.

جیهانی بە ئاماژەدان بە زیانی ماددە خاو، ڕایگەیاند: ئەم فشارە داراییە، نەک تەنها زیان بە ژیانی خەڵک، بەڵکو زیان بە کوالێتی بەرهەمەکەش دەگەیەنێت.

ئەم بەرهەمهێنەرە بە گلەییەکی توند دەڵێت: «چونکە پارەمان نییە، ناچارین دەقێکی کەم کوالێتی بەکاربهێنین، هەر دەقێکی کەم کوالێتی دەبێتە فەرش و چیتر ئەو بەهایە و ناوی ئەو فەرشە بوکانیەی هەبووی، نییە.»

ئەم بەرهەمهێنەرەی فەرشی دەستبەفاوی ئاماژەی بەوە کرد: بەڵام ئازاربارکتر لە بابەتەکە، کێشەی مووچەیە؛ بافێنەرەکەمان کە ڕۆژانە هەشت بۆ دە ئەدە لە کار دەکات، لە کۆتایی مانگدا بڕە پارەیەک وەردەگرێت کە تەنانەت بە نرخەکانی ئەمڕۆ، ۱۰۰ دۆلاریش نابێت. ئەمە گوناهە!