درختان کهنسال، میراث کهن یا تنه چوب؟

یادداشت؛ هر بار که صدای آره برقی بر تن یک درخت کهنسال می‌نشیند، بخشی از حافظه زیستی شهرستان بوکان برای همیشه پاک می‌شود.

ما درگیر یک اشتباه استراتژیک هستیم: نگاه کردن به درختان بومی و قدیمی، صرفاً به چشم «تنه و شاخه» و «قطعه‌ای چوب»، در حالی که حقیقت، فراتر از این نگاهِ مادی و کوتاه‌مدت است.

درختان کهنسال، میراثی زنده‌اند که حاصل قرن‌ها سازگاری با سختی‌های اقلیمی، کم‌آبی و خاک منطقه ما هستند.

این‌ها تنها گیاه نیستند؛ آن‌ها مخازن ژنتیکی ارزشمندی‌اند که کلید بقای اکوسیستم بوکان در برابر تغییرات اقلیمی آینده را در خود دارند.

وقتی یک درخت بومیِ قدیمی را از پای درمی‌آوریم، در واقع خانه‌ی هزاران جاندار، ذخیره کربن محیط و تعادل دمایی منطقه را با یک تصمیم ساده و ناشیانه از دست می‌دهیم.

چالش اصلی: نگاه ابزاری به طبیعت

بحران اصلی در بوکان، نه فقط در خودِ قطع درخت‌ها، بلکه در «فرهنگ برخورد» با آن‌هاست، ما هنوز نمی‌توانیم میان «یک درخت معمولی» و «یک میراث طبیعی» تفاوت قائل شویم.

بسیاری از پروژه‌های عمرانی، توسعه‌های کشاورزی یا حتی حوادث ساده‌ی انسانی، بدون در نظر گرفتن ارزش‌های حفاظتی، این موجودات را قربانی می‌کنند، ما نیاز داریم که از نگاه «ابزاری» به طبیعت دست بکشیم؛ یعنی نباید درخت را تنها مانعی در مسیر توسعه یا منبعی برای چوب بدانیم.

مسئلی که باید از فردا تغییر کنند

حفاظت از این میراث، نباید تنها بر عهده اداره منابع طبیعی باشد، مسئولیت ما، از دهیار و شورای روستا گرفته تا کشاورز و شهروند عادی، در چند لایه تعریف می‌شود:

۱. شناسایی و ثبت: ما نمی‌توانیم از چیزی که نمی‌شناسیم، محافظت کنیم، شناسایی دقیق و ثبت موقعیت درختان کهنسال در روستاها، اولین قدم برای ایجاد یک «نقشه حفاظتی» است.

۲. تغییر در الگوی توسعه: هرگونه تصمیم برای تغییر کاربری اراضی یا اجرای طرح‌های عمرانی باید با اصل «حداقل آسیب به درختان قدیمی» همراه باشد.

۳. آموزش و فرهنگ‌سازی: باید به نسل جوان بفهمانیم که حفاظت از طبیعت، تنها کاشت نهال نیست؛ بلکه صیانت از ریشه‌هایی است که امروز در خاک ما ایستاده‌اند.

نتیجه‌گیری: امانت یا مالکیت؟

ما مالک این درختان نیستیم، ما تنها امانت‌دار آن‌ها هستیم، اگر امروز نتوانیم میان نیازهای توسعه‌ای و حفظ میراث طبیعی تعادل برقرار کنیم، روزی خواهد رسید که فرزندان ما تنها در کتاب‌ها با عظمتِ جنگل‌های بوکان آشنا شوند.

درخت کهنسال را با یک تنه چوب اشتباه نگیرید؛ این‌ها، آخرین سنگرهای هویت زیست‌محیطی ما هستند.

محمد امین پور